Tạp văn của Nguyễn Hữu Đổng

0
229

Khoai chà

QUÀ CỦA QUÊ NGHÈO

 

1.
Không rõ từ bao giờ người dân quê tôi ca rằng “ Nhứt khoai đầu vồng – Nhì có chồng Điện Nam”. Anh chồng ở đất Điện Nam (Điện Bàn) kia không rõ có phải như…củ khoai không, nhưng củ khoai đầu vồng thì chắc là to, củ lớn, dài, mập mạp. Nơi mảnh đất mà mỗi củ khoai trên cát gánh ba gánh nước thì đầu vồng khoai bao giờ cũng nhận được nước nhiều hơn, dây khoai lang đầu vồng thường tươi tốt hơn…
Khoai lang khô là thứ “tích cốc phòng cơ” của người dân quê xưa. Năm nào, rốt mùa cũng cố xắt cho được chum khoai để dành. Có năm trời làm hạn hán, phải đận “Gió nam thổi kiệt bảy ngày” thì “khoai lang khô cũng hết, lúa vay chẳng còn”.
Xưa là vậy, khoai sắn qua bữa, còn bây chừ, những thức ăn chế biến từ khoai có khi thành…đặc sản, nào bánh khoai, nào khoai chà hông, nào ca ri với các loại khoai: khoai lang, khoai môn, khoai cốc hương…Và, trong tôi tươi nguyên ký ức về nồi khoai đường.
Cô tôi lấy chồng về vùng cát Điện Nam, năm nào cũng trồng khoai, rồi đem lên đất đồng đổi lúa. Khi nào chạy xuống thăm, tôi cũng kì nèo, “xử” cô nấu nồi khoai đường. Cô giở nắp chum, mùi khoai khô ủ hơi xông lên đã nghe thơm nồng nàn. Lấy chừng phần ba mủng là đủ nấu một nồi khoai đường to. Khoai đem ngâm qua nước một lát, chờ kiếm nửa bát đường đen thắng lấy nước. Cô cho khoai vào, nấu sôi mềm rồi mới đổ nước đường thắng khuấy đều mấy lượt. Một chặp, nồi khoai đã dậy mùi thơm, cô ủ tro vào đít nồi để hông. Chờ một nồi khoai đường nấu đúng cách mất vài ba tiếng đồng hồ, ruột cứ sôi ùng ục, nhưng không dám mở vung ăn xổi vì sợ mất mùi thơm, khoai không chín đều. Đến khi cô bảo ăn được rồi đấy thì tiếng reo lên như võ oà cảm giác sung sướng, lẹ tay bưng bát cho cô đơm đầy. Bát khoai cao quá mũi, loáng một chặp vẫn còn thèm…
Cho đến khi tôi vào trường đại học, mùi khoai đường vẫn dậy lên nồng nàn trong những đêm mưa xứ Huế, nhớ và thèm đến ray rứt. Tôi nhớ dáng cô ngồi bên chái bếp, nhớ mùi lá dương liễu và tiếng nổ tí tách, nhớ vệt lọ nghẹ chạy dài cô quệt lên má tôi khi tôi chong chờ bát khoai cứ bồn chồn đòi mở nắp vung. Mỗi khi nghỉ học về quê, tôi lại chạy xuống thăm cô và đòi cô nấu nồi khoai đường.

Cô giờ đã già, không đủ sức trồng và xắt khoai. Người dân vùng cát Điện Nam, khi có khu công nghiệp dựng lên, đất ít dần, không còn cảnh nhà nhà trồng khoai như xưa. Nồi khoai đường ngọt lịm, thơm phức có thể với những chàng trai, cô gái dậy thì trên xứ cát đã thành chuyện ký ức, thoảng mới được tìm kiếm trong sương mờ nhớ nhung. Anh “chồng Điện Nam” ơi ! Bây giờ anh có còn như… củ khoai không ?

2.
Cũng là họ cua, cáy… đấy thôi, nhưng người dân quê tôi vẫn quen gọi là con rạm. Ngày trước, nhiều cánh đồng ở Điện Bàn thường có rạm. Rạm thích ở đồng trũng, nhưng mê đào hang dọc theo các bờ ruộng. Cái hang không sâu, chỉ vừa lút vài ba ngón tay, thường thấy trước cửa mép nước đùn ra thứ đất nhão mềm. Nhưng đôi khi có anh rạm lười đào, núp ké vào hang hờm mà các loài rắn hay trú. Vậy nên dạo đi “chụt” rạm, gặp phải cái hang hơi to, dấu đất cũ chớ có mó vào mà gặp thứ dữ.
Rạm trú hang nhưng thích lang thang ra ruộng khi gặp mưa rào, mưa giông. Lúc ấy thì tha hồ nhặt bỏ vào giỏ. Khi ruộng cạn, gặp nắng, rạm bò vào hay thì chụt. Chỉ phải đề phòng những anh rạm già khôn ngoan giơ hai càng ra phía cửa hang phòng thủ. Đầu ngón tay vừa chạm đến, nó kẹp cứng, đau đến nỗi phải ôm bờ ruộng khóc “chu choa mẹ ơi !”.
Món ăn từ rạm thật khoái khẩu. Nào rạm rang, nào chiên giòn, nào giã nấu canh rau…Khoái nhất là rạm nướng, mùi thơm ngậy, chấm với muối tiêu chanh hoặc ớt xanh.
Ngày cái nghèo còn đeo đuổi, sau buổi học về tôi lại ra đồng chụt rạm. Bờ vùng bờ thửa, bờ đạt khi ấy còn to, cứ theo những con mương chạy ven đồng lúa tôi chụt có khi đầy một giỏ rạm ứ hự. Đó là thức quà của đồng quê, góp cho bữa ăn có chất tươi. Mẹ cứ trầm trồ, và xăng xái rửa sạch rồi chiên giòn giỏ rạm tôi vừa mang về. Cả nhà quây quần bên mâm cơm độn khoai, sắn, nhón tay gắp con rạm chấm nước mắm cái giã ớt mà hít hà…
Bẵng đi nhiều năm, tôi về quê không còn thấy nhiều trẻ nhỏ đi chụt rạm như xưa. Nhưng giờ rạm cũng ít hẳn đi vì đồng ruộng dùng quá nhiều thuốc hóa học diệt cỏ, diệt rầy…Cho đến hôm rồi, vào nhà hàng bất ngờ lại thấy đĩa rạm vàng ươm. Những người bạn từ phương Nam về đây, chưa một lần quen biết con rạm, cứ gọi đó là…con còng. Tôi kể cho bạn nghe về rạm mà cả ký ức về vùng quê nghèo, về tuổi thơ khó nhọc bỗng dâng trào, rưng rưng…

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here